Mooi hoe een normale dag bijzonder wordt! Gisteren de ontwikkelsessie van NederLandBovenWater meebeleefd over de Watergraafsmeer. Een dag die begon in wat wel één van de duurste kantoormeters van Nederland moet zijn: de Boardroom op de 36e verdieping van de Rembrandt Tower. Een mooi programma (Peter en Maarten en de vele anderen: bedankt!) met onder andere 10 gebiedsvragen waar op verschillende plaatsen in het gebied de Watergraafsmeer doorbraken in worden gezocht.

Tja, dan sta je daar (net te weinig voorbereid) en laat je je bij de keuze voor één van de gebiedsvragen leiden door wat introducerende filmpjes. Het zesde filmpje liet een enthousiaste dame aan het woord die me voorhield dat er van de Occupyers veel te leren was. Ze was op zoek naar mensen die dat beeld deelden maar vooral ook mensen die daar kritisch over waren. De keuze voor de rest van de dag was gemaakt!

Een stevige wandeling later vielen we ’t Hoeckhuys binnen. Een buurthuis met twee zaaltjes gescheiden van elkaar door een glazen wand. Aan de ene kant de plaatselijke senioren die al Rummikubbend de dag doorkeuvelden, aan de andere kant wij, een clubje onbekenden met iets dat ons bond, al was niet duidelijk wat. En daar tussendoor de heerlijke zorg en hapjes van Gerard. Zo ziet echte betrokkenheid er dus uit. Hartverwarmend.

En dan die enthousiaste dame, Kamilla Hensema. Wat een positieve energie en vooral, wat een verhaal. Wat een verbondenheid en gedrevenheid met en over de Occupy beweging. Wat een beweging is die beweging! Wat zij vertelde was stond zo haaks op de nogal statische beelden van mensen voor tentjes op het Beursplein die vochten tegen de kou en tegen de negatieve beeldvorming. Dat vurige pleidooi hier proberen te herhalen zou het teniet doen. Wat ik wel kan doen is delen wat zij als de drie belangrijkste ingrediënten voor het succes van de Occupy beweging zag. Ingrediënten die niet toevallig ook onontbeerlijk zijn om beweging in gebieden, wijken, buurten te krijgen.

Het eerste ingrediënt, een hoogste, gedeelde ambitie. Voor de Occupy beweging is dat: Het moet anders, een rechtvaardiger wereld moet realiteit kunnen zijn, en niet alleen een droom. Juist door die internationaal samen diep gevoelde ambitie ontstaat er een urgentie om iets te doen. En dat is voor de een voor een tent op straat zitten en voor de ander het organiseren van bijeenkomsten of opbouwen van talloze Facebook pagina’s. In de wetenschap dat je niet alleen bent en dat je iets kunt betekenen.

Een tweede succesingrediënt dat Kamilla noemde is het ontbreken van een woordvoerder, leider of theorie. Jij  (JIJ!) bent verantwoordelijk voor wat je doet en je kunt je nergens achter verschuilen. Je voegt waarde toe, of je bent weg. De vraag is dus niet meer of je er over gaat of niet, maar of je er iets aan doet of niet!

Als derde ingrediënt noemde zij het anders kijken naar organiserend vermogen. Geen leider dus die zegt hoe het moet. Wel een zwerm van mensen die geen organisatie zijn maar wel organiserend vermogen hebben. Het is nooit helemaal duidelijk wie nu besluit dat het de ene kant op moet of juist de andere, en toch gebeurt het. Net zoals een zwerm vogels zonder een ogenschijnlijke strategie opeens van richting verandert. Een waardenetwerk dat zo interessant en verleidelijk is dat je er gewoon bij wil horen.

En deze ingrediënten sloegen aan. Na nog een rondje hapjes van Gerard werd er druk met elkaar gediscussieerd over hoe mooi en wenkend die ingrediënten zijn, maar ook hoe je nu zover komt. En zo bleek daar nog een mooi vierde ingrediënt aan toe te voegen.

Een ander soort gesprek. Van debat naar dialoog. Op zoek gaan naar elkaars belangen en accepteren dat de een daarvoor een andere weg bewandelt dan de ander. Maar wel samen de blik gericht op het zelfde doel, de gezamenlijke stip op de horizon.

En wat brengt ons deze inzichten nu voor de Watergraafsmeer, of algemener voor gebiedsontwikkeling of wijkvernieuwing? In ieder geval dat het werken in zwermen vraagt om andere vaardigheden. En niet zo maar andere vaardigheden die met wat oefening zijn aangeleerd, maar andere vaardigheden die je je pas echt eigen kunt maken als je in staat bent te kijken naar de principes waaruit je werkt, en deze ook wil veranderen.

Dat maakt het verhaal rond dat door Peter van Rooy ’s ochtends was gestart: ontwikkelingsplanologie wordt uitnodigingsplanologie. Netwerkontwikkeling wordt mogelijk door organisatieontwikkeling en dat wordt mogelijk door persoonlijke ontwikkeling: het veranderen van je eigen persoonlijke principes! Het persoonlijk maken door Kamilla gaf de energy-boost.

Lukt je dat, dan ben je in staat om te werken in de ‘tussenruimte’. De tussenruimte is een niet geïnstitutionaliseerde omgeving die je zelf vormgeeft tussen de drie polen collectief mentaal eigenaarschap, maatschappelijke meerwaarde en investeringen en acties. Daar gebeurt het, daar ligt de sleutel tot verandering van gebieden. Waar dat precies is? Probeer en experimenteer maar, ook daarvoor is de tussenruimte uitermate geschikt!

Jan-Willem Bonekamp
Louter